ضرورت تبیین جایگاه ماما در نظام سلامت

✍ یادداشتی به قلم دکتر سوسن کیانی، عضو هیات مدیره نظام پزشکی کرج و رئیس انجمن متخصصین زنان و زایمان استان البرز

▫️ مامایی یکی از رشته‌های تأثیرگذار در نظام سلامت است که هدف اصلی آن، ارتقای سلامت مادر، نوزاد و خانواده از طریق مراقبت، آموزش، پیشگیری و نقش‌آفرینی در فرآیند طبیعی بارداری و زایمان است.

▫️ تربیت ماما باید بر اساس نیازهای واقعی هر جامعه و به‌طور اخص، در راستای تقویت نظام مراقبت‌های اولیه سلامت انجام شود.

▫️ فلسفه وجودی حرفه مامایی، ایجاد دسترسی آسان زنان و مادران به مراقبت‌های استاندارد در هر برهه از زندگی، آموزش‌های سلامت‌محور، شناسایی عوامل خطر و ارجاع به‌موقع موارد نیازمند درمان تخصصی به پزشک متخصص زنان و زایمان است؛ نه تبدیل این حرفه به جایگزینی برای پزشکی یا ورود به حوزه جراحی و اقدامات تخصصی خارج از حدود صلاحیت حرفه‌ای.

▫️ در اکثر کشورها، در نظام سلامت، ماما به‌عنوان عضوی از تیم مراقبت‌های بهداشتی فعالیت می‌کند و در کاهش مرگ‌ومیر مادران و نوزادان، افزایش آگاهی خانواده‌ها و بهبود پیامدهای بارداری نقش مهمی دارد.

🔺مهم‌ترین نقش‌ها و مسئولیت‌های حرفه‌ای ماما شامل موارد زیر است:

✅ ارائه مراقبت‌های دوران بارداری در بارداری‌های کم‌خطر؛
✅ آموزش به مادران درباره تغذیه، سلامت بارداری، ورزش و آمادگی برای زایمان؛
✅ حمایت از مادران در دوران شیردهی و مراقبت‌های پس از زایمان؛
✅ آموزش تنظیم خانواده و پیشگیری از بارداری در چارچوب مقررات کشور؛
✅ شناسایی علائم خطر در مادران باردار کم‌خطر و ارجاع مادر به پزشک متخصص زنان و زایمان؛
✅ مشارکت در برنامه‌های سلامت مردم، به‌ویژه بانوان و دختران، و ارائه مراقبت‌های اولیه.

▫️ بنابراین، جایگاه و وظیفه اصلی ماما در نظام سلامت، تقویت بخش پیشگیری و مراقبت است.

❓آیا هدف از تربیت ماما، ایجاد دفتر کار و تغییر ماهیت آن به مطب و انجام مداخلات در امور زیبایی، درمان‌های نازایی، دادن داروهای پیچیده هورمونی در افراد منوپاز و... است؟

▫️ تربیت نیروی مامایی باید با هدف پاسخ‌گویی به نیازهای سلامت جامعه انجام شود، نه ایجاد مسیر موازی با پزشکی که نه توان آن را دارد و نه شرایط و نیازمندی‌های مبرم جامعه آن را طلب می‌کند.

▫️ راه‌اندازی دفتر کار با رویکرد طبابت مستقل و انجام اقدامات تشخیصی، درمانی یا جراحی که نیازمند آموزش پزشکی تخصصی است، با فلسفه اصلی حرفه مامایی تفاوت داشته و در تضاد جدی است.

▫️ از سوی دیگر، حوزه جراحی زنان و زایمان، درمان بیماری‌های تخصصی و اقدامات تهاجمی، اداره بارداری‌های با شرایط پیچیده، خاص و پرخطر، نیازمند دانش و مهارت پزشکی، آموزش‌های تخصصی و مسئولیت حرفه‌ای متناسب با آن است.

▫️ نقش ماما باید در چارچوب صلاحیت‌های حرفه‌ای تعریف شود و در مواردی که بیمار نیازمند بررسی، درمان یا مداخله تخصصی است، همکاری با پزشک متخصص زنان و زایمان و ارجاع به‌موقع موارد خارج از حدود دانش و صلاحیت حرفه‌ای مامایی انجام شود.

▫️ سرمایه‌گذاری بر تربیت و به‌کارگیری ماما در مراکز بهداشتی می‌تواند تأثیرات گسترده‌ای بر سلامت جامعه داشته باشد.

🔺حضور ماما در مراکز سلامت باعث می‌شود:

✅ مراقبت‌های پیشگیرانه و آموزش‌های سلامت‌محور تقویت شود.
✅ شناسایی عوامل خطر در مراحل اولیه انجام شود.
✅ ارجاع به‌موقع افراد نیازمند به خدمات تخصصی صورت گیرد.
✅ دسترسی زنان و مادران به خدمات مراقبتی استاندارد افزایش یابد.

▫️ نظام بهداشتی ـ درمانی زمانی موفق خواهد بود که هر گروه پزشک و پیراپزشکی در جایگاه واقعی خود فعالیت کند و از ظرفیت‌های حرفه‌ای آن به بهترین شکل استفاده شود.

▫️ تبدیل حرفه مامایی به مسیری برای طبابت مستقل یا انجام امور خارج از صلاحیت حرفه‌ای، موجب دور شدن از فلسفه اصلی این رشته و ایجاد تداخل در وظایف حرفه‌ای خواهد شد.

▫️ وزارت بهداشت و درمان باید با برنامه‌ریزی صحیح، جایگاه واقعی ماما را در مراکز بهداشتی و تیم‌های مراقبت سلامت تقویت کند.

🔹 منبع: کانال انجمن متخصصین زنان و زایمان