مقایسه دو روش ترمیم مینیسک زانو در پژوهش محققان ایرانی

به گزارش پایگاه خبری پزشکان و قانون (پالنا)، مینیسک زانو ساختاری هلالی‌شکل از جنس غضروف فیبری است که نقش مهمی در توزیع فشار، جذب ضربه و حفظ پایداری مفصل دارد. پارگی ریشه خلفی مینیسک داخلی می‌تواند عملکرد مکانیکی این ساختار را مختل کند و با تغییر نحوه توزیع فشار در مفصل، زمینه را برای آسیب‌های بیشتر و پیشرفت تغییرات تخریبی زانو فراهم آورد.

یکی از چالش‌های درمان این آسیب، انتخاب روش جراحی مناسب برای بازگرداندن عملکرد مینیسک و حفظ موقعیت طبیعی آن در مفصل است. در همین راستا، پژوهشگران ایرانی در یک مطالعه مروری نظام‌مند، شواهد بالینی و بیومکانیکی مربوط به دو روش ترمیم ریشه خلفی مینیسک داخلی را بررسی و نتایج آنها را با یکدیگر مقایسه کردند.

این پژوهش با عنوان «ترمیم تمام‌داخل ریشه مینیسک داخلی، عملکرد را بهبود می‌دهد و نتایجی قابل مقایسه با روش کششی از طریق درشت‌نی دارد، اما هیچ‌یک از دو روش بیرون‌زدگی مینیسک را اصلاح نمی‌کنند» در نشریه علمی Arthroscopy منتشر شده است. این مطالعه توسط فاردیس وثوقی، ایمان منبری اسکویی، امیررضا انتظاری، پارسا ترکمان‌زاده و مبینا تقوا نخجیری انجام شده و محل انجام آن گروه ارتوپدی و جراحی ترومای بیمارستان شریعتی دانشگاه علوم پزشکی تهران بوده است.

پژوهشگران برای انجام این مطالعه، مقالات منتشرشده در پایگاه‌های اطلاعاتی پاب‌مد، امبیس، اسکوپوس و وب‌آو ساینس را تا اوت ۲۰۲۵ بررسی کردند. در نهایت، ۱۲ مطالعه شامل هشت مطالعه بالینی و چهار مطالعه بیومکانیکی معیارهای ورود به پژوهش را داشتند. از میان مطالعات بالینی، چهار مطالعه با مجموع ۱۵۳ بیمار، دو روش جراحی را به‌طور مستقیم مقایسه کرده بودند. میانگین مدت پیگیری بیماران در این مطالعات حدود ۲۳.۷ ماه بود.

نتایج بررسی‌ها نشان داد هر دو روش جراحی با بهبود معنادار شاخص‌های گزارش‌شده از سوی بیماران درباره وضعیت و عملکرد زانو پس از عمل همراه بوده‌اند. در یکی از مطالعات نیز سهم بیمارانی که به حداقل بهبود بالینی معنادار دست یافته بودند، در گروه تحت درمان با روش تمام‌داخل بیشتر گزارش شد.

بر اساس یافته‌های این پژوهش، تغییر امتیاز عملکردی لی‌شولم پس از جراحی در روش تمام‌داخل بین ۲۰.۸ تا ۳۸.۲ و در روش کششی از طریق تونل درشت‌نی بین ۱۱ تا ۴۵.۸ گزارش شده است. این دامنه‌ها نشان می‌دهند که هر دو روش می‌توانند با بهبود عملکرد زانو همراه باشند، اما نتایج مطالعات از نظر میزان بهبود یکسان نبوده‌اند.

در بررسی ترمیم کامل مینیسک نیز میزان بهبودی در روش تمام‌داخل بین ۶۴.۷ تا ۶۷.۸ درصد و در روش کششی از طریق درشت‌نی بین ۲۱.۵ تا ۸۵.۷ درصد متغیر بوده است. گستردگی این دامنه در روش دوم، تفاوت نتایج مطالعات و ناهمگونی شواهد موجود را نشان می‌دهد؛ بنابراین نمی‌توان بر اساس این ارقام، برتری قطعی یکی از روش‌ها را نتیجه گرفت.

یکی از یافته‌های مهم این مطالعه، تداوم بیرون‌زدگی مینیسک پس از جراحی بود. بیرون‌زدگی مینیسک به وضعیتی گفته می‌شود که در آن مینیسک از محدوده طبیعی خود در مفصل به سمت بیرون جابه‌جا می‌شود؛ تغییری که می‌تواند توانایی آن را برای توزیع مناسب فشار کاهش دهد. بررسی‌ها نشان داد دامنه بیرون‌زدگی پس از جراحی در روش تمام‌داخل بین منفی ۲.۲ تا منفی ۰.۶ میلی‌متر و در روش کششی از طریق درشت‌نی بین منفی ۱.۹ تا مثبت ۰.۱ میلی‌متر گزارش شده است. با وجود تفاوت در مقادیر گزارش‌شده، نتایج نشان نداد که یکی از این روش‌ها بتواند به‌طور پایدار موقعیت مینیسک را به حالت طبیعی بازگرداند.

پژوهشگران همچنین چهار مطالعه بیومکانیکی را که دو روش را مقایسه کرده بودند، بررسی کردند. در دو مطالعه، روش تمام‌داخل نیروی بیشتری را تا زمان شکست ترمیم تحمل کرد؛ با این حال، نتایج کلی مطالعات متناقض بود و هیچ‌یک از دو روش برتری بیومکانیکی پایداری نشان ندادند.

بر اساس جمع‌بندی پژوهشگران، هر دو روش تمام‌داخل و کششی از طریق تونل درشت‌نی می‌توانند گزینه‌هایی ایمن و مؤثر برای ترمیم ریشه خلفی مینیسک داخلی باشند و با بهبود عملکرد بیمار و ترمیم مینیسک همراه شوند. با این حال، به دلیل ناهمگونی قابل توجه مطالعات و غلبه پژوهش‌های غیرتصادفی، نمی‌توان برتری قطعی یکی از روش‌ها را تأیید کرد.

در نتیجه، انتخاب روش جراحی باید با توجه به شرایط هر بیمار، نوع عمل، اقدامات جراحی هم‌زمان مانند استئوتومی، نیاز به ایجاد تونل‌های اضافی و ترجیح جراح انجام شود.

پژوهشگران تأکید کرده‌اند که اصلاح‌نشدن بیرون‌زدگی مینیسک، محدودیتی مهم در روش‌های فعلی ترمیم ریشه مینیسک است. از این رو، بررسی روش‌های تکمیلی مانند «مرکزی‌سازی مینیسک» که با هدف نزدیک‌کردن مینیسک به موقعیت طبیعی خود انجام می‌شود، می‌تواند در پژوهش‌های آینده برای بهبود نتایج درمان و حفظ بلندمدت مفصل زانو مورد توجه قرار گیرد.

این پژوهش در نشریه Arthroscopy در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شده است.