از شواهد علمی تا ضرورت بازنگری در شرایط کار پزشکان، پرستاران و سایر کارکنان سلامت

▫️ در یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل جهانی که در نوامبر ۲۰۲۴ در مجله International Journal of Environmental Research and Public Health منتشر شد، پژوهشگران ارتباط عوامل خطر شغلی با فرسودگی شغلی متخصصان سلامت را بررسی کردند.

🔹 روش مطالعه:

▫️ پژوهشگران با جست‌وجوی نظام‌مند منابع علمی، ۱۰۹ مطالعه را از کشورهای مختلف وارد تحلیل کردند. پروتکل پژوهش در سامانه بین‌المللی ثبت مرورهای نظام‌مند (PROSPERO) با شناسه CRD42023396081 ثبت شده بود. برای ترکیب نتایج، از مدل اثرات تصادفی (Random-effects model) استفاده شد و اندازه ارتباط عوامل شغلی با فرسودگی شغلی با نسبت شانس (Odds Ratio) و فاصله اطمینان ۹۵ درصد گزارش شد.

🔹 یافته‌های اصلی:

▫️ در این مرور، آزار و قلدری در محیط کار، استرس شغلی بالا و رضایت شغلی پایین از عوامل مرتبط با فرسودگی شغلی بودند. نسبت شانس گزارش‌شده برای رضایت شغلی پایین ۵٫۰۵ و برای استرس شغلی بالا ۴٫۲۱ بود. ارتباط آزار و قلدری شغلی نیز قوی گزارش شد.
محیط کار حمایتی و تأمین نیروی انسانی کافی از جمله عوامل بالقوه محافظت‌کننده بودند.

▫️ باید توجه داشت که این اعداد، نسبت شانس‌های تجمیعی گزارش‌شده در مطالعات واردشده‌اند و نباید آن‌ها را افزایش قطعی خطر برای تک‌تک کارکنان یا رابطه علت و معلولی اثبات‌شده تلقی کرد.

▫️ مطالعه مهم دیگری با عنوان Predictors of burnout among US healthcare providers: a systematic review در سال ۲۰۲۲ در مجله معتبر BMJ Open منتشر شد. این مرور نظام‌مند، ۱۴۱ مطالعه درباره عوامل مرتبط با فرسودگی شغلی ارائه‌دهندگان خدمات سلامت در ایالات متحده را بررسی کرد. یافته‌ها نشان دادند که حجم کار، ساعات کاری طولانی، تعداد شیفت‌های کشیک، تعادل نامناسب میان کار و زندگی، استقلال محدود در تصمیم‌گیری و حمایت ناکافی مدیریتی از عوامل پرتکرار مرتبط با فرسودگی شغلی هستند. در مقابل، حمایت سازمانی و استقلال حرفه‌ای بیشتر، در بسیاری از مطالعات با وضعیت مطلوب‌تری همراه بودند.

▫️ اهمیت این یافته‌ها در آن است که فرسودگی شغلی را نباید فقط به ویژگی‌های فردی کارکنان نسبت داد. سازمان‌دهی کار، توزیع مسئولیت، کفایت نیروی انسانی، امکان استراحت و حمایت مدیریتی نیز باید در بررسی و پیشگیری از آن مورد توجه قرار گیرند.

🔹 پیام حرفه‌ای و صنفی: 

▫️ وقتی حجم مسئولیت، ساعات حضور، فشار روانی و دستمزد با یکدیگر تناسب ندارند، مسئله صرفاً نارضایتی مالی نیست. این شرایط می‌توانند با فرسودگی شغلی و افت کیفیت زندگی حرفه‌ای ارتباط داشته باشند. تعهد به بیمار و مسئولیت‌پذیری حرفه‌ای ضروری‌اند؛ اما جایگزین شرایط کاری منصفانه و حمایت سازمانی نمی‌شوند.
حفظ سلامت کارکنان سلامت، بخشی از حفظ کیفیت و پایداری نظام سلامت است. 

▫️ بنابراین، سیاست‌گذاری درباره ساعات کار، شیفت‌های طولانی، توزیع بار کاری، جبران خدمات و حمایت سازمانی باید بر شواهد علمی تکیه کند، نه بر این فرض که کارکنان متعهد باید هر میزان فشار را تحمل کنند.