به گزارش پایگاه خبری پزشکان و قانون (پالنا)، امیرمحمد صباغ، دانش آموخته کارشناسی ارشد مهندسی و مدیریت ساخت و مقداد محمدیان، دانش آموخته دکترای مهندسی و مدیریت ساخت، از پژوهشگران دانشکده مهندسی عمران دانشگاه تهران، با سرپرستی غلامرضا هروی، استاد دانشکده مهندسی عمران مقاله‌ای با عنوان “A Facility-Level Framework to Assess Hospital Seismic Resilience through Interdependent Urban Infrastructure Assessment and Enhancement Strategies” منتشر کرده و در آن چارچوبی برای ارزیابی تاب‌آوری لرزه‌ای بیمارستان‌ها از طریق ارزیابی و بهبود زیرساخت‌های شهری ارائه دادند.

در این پژوهش، موضوعی بررسی شده است که در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین چالش‌های مدیریت بحران شهری تبدیل شده است؛ اینکه چگونه خرابی شبکه‌های حیاتی شهری پس از وقوع زلزله، می‌تواند عملکرد بیمارستان‌ها را مختل کرده و روند امدادرسانی را با مشکل مواجه کند. در بسیاری از مطالعات گذشته، بیمارستان‌ها یا زیرساخت‌های شهری به صورت جداگانه بررسی شده‌اند، در حالی که در دنیای واقعی، عملکرد بیمارستان‌ها به شدت به تداوم خدمات زیرساخت‌هایی نظیر برق و آب وابسته است و اختلال در هر یک از این سامانه‌ها می‌تواند زنجیره‌ای از خرابی‌ها را در سایر بخش‌ها ایجاد کند.

پژوهشگران در این مطالعه، با توسعه یک چارچوب نوین مبتنی بر پویایی سیستم (System Dynamics)، ارتباطات متقابل میان اجزای داخلی بیمارستان و شبکه‌های برق و آب شهری را به صورت همزمان و در مقیاس اجزای زیرساختی مدل‌سازی کرده‌اند. این مدل قادر است نحوه گسترش خرابی‌ها، شکل‌گیری شکست‌های آبشاری (Cascading Failures) و شناسایی گلوگاه‌های بحرانی شبکه‌های زیرساختی را در شرایط پس از زلزله شبیه‌سازی کند. همچنین اثر فرسودگی تجهیزات زیرساختی، روند بازسازی اجزای آسیب‌دیده و وابستگی متقابل شبکه‌های برق و آب نیز در مدل لحاظ شده است تا تصویری واقع‌بینانه‌تر از عملکرد شهر پس از بحران ارائه شود.

هروی؛ سرپرست این پروژه تحقیقاتی در این‌باره گفت: برای ارزیابی کارآیی مدل، منطقه شمال شرق تهران و یکی از بیمارستان‌های این منطقه، به عنوان مطالعه موردی انتخاب شد. نتایج نشان داد که حتی در شرایطی که برخی از تأسیسات آسیب‌دیده بازسازی می‌شوند، وابستگی متقابل میان شبکه‌های برق و آب می‌تواند موجب ادامه اختلال در ارائه خدمات شود. به عنوان نمونه، بازگشت یک ایستگاه پمپاژ آب به وضعیت عملیاتی، بدون بازیابی کامل پست برق بالادست، لزوماً به معنای برقراری مجدد خدمات آبرسانی نیست و این مسئله می‌تواند روند بازیابی عملکرد بیمارستان را برای مدت قابل توجهی با تأخیر مواجه کند که لازم است در برنامه‌ریزی‌ها مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: از دیگر دستاوردهای این پژوهش، شناسایی گره‌های بحرانی و حلقه‌های تقویت‌کننده خرابی در شبکه‌های زیرساختی است؛ موضوعی که به مدیران شهری امکان می‌دهد به جای سرمایه‌گذاری گسترده و پرهزینه، منابع محدود را بر روی مؤثرترین اجزای شبکه متمرکز کنند. همچنین پژوهشگران سناریوهای مختلفی از جمله نوسازی تجهیزات فرسوده، کاهش وابستگی متقابل شبکه‌های حیاتی و افزایش افزونگی زیرساخت‌ها را مورد ارزیابی قرار داده‌اند و نشان داده‌اند که اجرای هدفمند این راهکارها، می‌تواند تاب‌آوری بیمارستان و پایداری خدمات حیاتی شهری را به طور قابل توجهی افزایش دهد.

استاد دانشکدگان فنی دانشگاه تهران در پایان گفت: اهمیت این پژوهش تنها به حوزه بیمارستان‌ها محدود نمی‌شود، بلکه چارچوب ارائه شده قابلیت توسعه برای سایر زیرساخت‌های حیاتی نظیر سامانه‌های حمل‌ونقل، مخابرات، انرژی و مدیریت آب را نیز دارد. این مدل می‌تواند به عنوان ابزاری برای تصمیم‌سازی مدیران شهری، برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران مورد استفاده قرار گیرد تا پیش از وقوع بحران، نقاط آسیب‌پذیر شبکه‌های شهری را شناسایی کرده و با اولویت‌بندی اقدامات مقاوم‌سازی، از گسترش خسارات و اختلال در خدمات حیاتی جلوگیری کنند.

به نقل از دانشگاه تهران، نتایج این پژوهش در نشریه معتبر Sustainable Cities and Society با ضریب تأثیر ۱۳.۳ منتشر شده و در پیوند https://doi.org/10.1016/j.scs.2026.107568 در دسترس است.