هنوز موج اول کرونا را مهار نکرده‌ایم، موج دوم با آنفلوآنزا همراه است
به گزارش پایگاه خبری پزشکان و قانون (پالنا)، تحقیقات بی سابقه و بسیاری درباره سارس۲ به عنوان ویروس جدید خانواده کرونا در گوشه و کنار جهان در جریان است، اما این ویروس که عامل بیماری کووید۱۹ است هنوز علائم ثابتی ندارد، راه های ابتلا به آن مشخص نیست، داروی صد در صد موثری وجود ندارد و هنوز واکسن قطعی برای کنترل انتقال این ویروس در جوامع تایید نشده است.

 سید علیرضا ناجی، استاد تمام ویروس شناسی پزشکی دانشگاه شهید بهشتی و رئیس مرکز تحقیقات ویروس شناسی و رئیس آزمایشگاه ویروس شناسی بیمارستان مسیح دانشوری وابسته به دانشگاه شهید بهشتی، در خصوص ویروسی می گوید که این روزها از یک سو نظم زندگی همه مردم جهان را مختل کرده و از سوی دیگر همه کشورها را برای مقابله و ساخت دارو و واکسن ضد آن بسیج کرده است.

وی اظهار کرد: ویروس سارس۲ که عامل بیماری کووید۱۹ است جزو خانواده بزرگ کرونا ویروس ها است، تا یک دهه پیش اعضای اصلی این خانواده ویروس هایی بودند که بیماری های ساده ای مثل سرماخوردگی ایجاد می کردند، اما از سال ۲۰۰۲ که ویروس سارس در چین و بعد از آن در سال ۲۰۱۳ ویروس مرس در در عربستان شیوع پیدا کرد، اعضایی از خانواده کرونا ویروس را شناختیم که مثل قبل نیستند و بیماری های سختی ایجاد می کنند که باعث ذات الریه می شود.

 استاد تمام ویروس شناسی پزشکی دانشگاه شهید بهشتی ادامه داد: ویروس سارس۲ عضو جدیدی از خانواده کرونا ویروس است که اواخر سال ۲۰۰۱۹ در چین شناسایی شد، از خصوصیات ویروس های خانواده کرونا به ویژه ویروس های جدید این است که منشاء خفاشی دارند. مطالعات سارس۲ هم نشان می دهد این ویروس منشاء خفاشی دارد البته در این بین حتما میزبان های دیگری هم به عنوان تقویت کننده باید وجود داشته باشد که در مورد سارس۲ هنوز به قطعیت این واسطه انتقال ویروس از خفاش به انسان را نمی دانیم، در خفاش ها به غیر از کرونا، تیپ های جدید آنفلوآنزا نیز از یک دهه قبل شناسایی شده، هر چقدر انسان به طبیعت تجاوز کند و نظم زندگی حیوانات وحشی را به هم بزند متاسفانه باید منتظر پیدایش ویروس های جدید باشیم، چون ویروس های حیوانات وحشی موجودات باهوشی هستند که می توانند رفتار خود را تغییر دهند و راه های انتقال به انسان را پیدا کنند.

ناجی گفت: ماهیت بیولوژیکی ویروس تغییرپذیری است وگرنه نمی تواند خود را حفظ کند، در مورد ویروس ها به ویژه RAN ویروس ها، این موضوع بیشتر است. مطالعاتی که در تمام دنیا بر روی کرونا ویروس سارس۲ که عامل بیماری کووید۱۹ است انجام شده نشان می دهد این ویروس تغییرات زیادی داشته، البته نه به این معنا که ماهیت ویروس تغییر کند، اما به دلیل اینکه ویروس در جمعیت انسانی جا به جا می شود، برای تطابق با بیولوژی انسان ها تغییراتی در خود به وجود آورده است.

وی افزود: شاید معروف ترین تغییر ویروس سارس۲ که بیشتر درباره آن شنیده شده تغییری است که باعث افزایش انتقال ویروس به انسان ها شده است، پروتئینی روی غشا ویروس وجود دارد به اسم اسپایک که با تغییری در ناحیه ۶۱۴ ویروس باعث می شود ویروس بتواند راحت تر وارد بدن میزبان خود شود، به همین خاطر گفته می شود عفونت زایی ویروس یا انتقال ویروس بین ۳ تا ۱۰ برابر شده است، اگر سیر تغییرات ویروس جدید کرونا را نگاه کنیم می بینیم که از ۳ ماه قبل تاکنون درصد ویروس های تغییر یافته افزایش زیادی پیدا کرده و بیشترین میزان جمیعت ویروس کرونا را دربرگرفته است، براین اساس پیش بینی می کنیم به زودی اکثر جمعیت ویروس از ویروس های تغییر یافته باشد، چون مزیتی کسب کرده که بتواند به دیگران منتقل شود.

رئیس آزمایشگاه ویروس شناسی بیمارستان مسیح دانشوری تصریح کرد: عفونت زایی بیشتر ویروس دلیل بر افزایش بیماری زایی نیست، عفونت زایی بیشتر یعنی اینکه ویروس می تواند راحت تر دیگران را مبتلا کند، اما دلیل بر افزایش قدرت بیماری زایی ویروس نیست. مشاهده ما این است که ویروس فقط می تواند راحت تر و بهتر به دیگران منتقل شود، به خاطر تغییراتی که در ویروس صورت گرفته می بینیم که جمعیت هدف ویروس جوان تر شده است، قبلا افراد با سن بالا تحت تاثیر ویروس قرار می گرفتند، درحالی که الان گروه سنی که درگیر می شوند وسیع شده و به طور کلی متوسط گروه مورد حمله ویروس یک و نیم دهه کاهش پیدا کرده است.

ناجی ادامه داد: این تغییرات در پروتئین های عامل اتصال ویروس به سلول و ورود آنها به بدن میزبان است، تغییرات دیگری هم می بینیم که می تواند باعث تغییر در ایمنی زایی و رفتارهای ایمونولوژیک ویروس شود. یکی از مواردی که الان مطالعات زیادی بر روی آن درحال انجام است عفونت زایی دوباره ویروس است، به طوری که ممکن است برخی افراد بعد از چندین ماه دوباره مبتلا به ویروس شوند و این موضوع به تغییرات ویروس برمی گردد که باعث می شود فرد دوباره درگیر شود.

وی اظهار کرد: تغییرات ویروس فقط به خاطر تغییر پروتئین های سطحی ویروس نیست، بلکه پروتئین های داخلی و تنظیمی و تکثیر ویروس هم می تواند باعث تغییر رفتار ویروس شود، همانطور که می بینیم علائم بالینی ویروس تغییر نکرده است، اما علائم کلاسیک بیماری شامل تب، سرفه و بدن درد بود، درحالی که الان عوارض گوارشی یا از دست دادن چشایی و حتی تک علامت در افراد دیده می شود. این ها همه بازتابی از تغییراتی است که ویروس در خودش می دهد تا مزایایی کسب کند که راحت تر از افراد منتقل شود و حتی ذهن ها از ویروس منحرف شود و کسی به آن توجه نکند، مثلا فرد فکر کند سردرد یا علائم دیگری دارد و پیگیر درمان نباشد.

رئیس آزمایشگاه ویروس شناسی بیمارستان مسیح دانشوری این ویژگی ها و تغییرات را باعث منحصر بفرد شدن کرونا به عنوان یک ویروس تنفسی دانست و تاکید کرد: البته اینکه سرایت ویروس از فردی به فرد دیگر بیشتر شده، دلیل بر این نیست که خطرناک تر شده یا بیماری زایی آن افزایش پیدا کرده است و در این مورد نمی توان با قطعیت اظهار نظر کرد بلکه باید مطالعات بیشتری صورت گیرد.

ناجی این نظریه که چرخش و انتقال ویروس در بین افراد باعث ضعیف شدن آن می شود را اظهار نظر اشتباهی دانست که در ابتدای شیوع کرونا صورت گرفت و افزود: این اظهار نظر پایه علمی نداشت و دیدیم که در عمل هم این اتفاق نیفتاد، البته ویروس وحشی تر نشد ولی حداقل با تغییراتی که در خودش به وجود آورد این مزیت را پیدا کرد که قدرت سرایت آن بیشتر شده و راحت تر و بهتر از فردی به فرد دیگر منتقل شود، بنابراین در جوامعی که کنترل خوبی صورت نمی گیرد شیوع ویروس بیشتر و گروه های سنی جدیدتری درگیر می شوند.

وی افزود: ویروس جدید کرونا تقریبا در تمام مناطق مشابه است، وقتی ویروسی در جمعیت های مختلف جغرافیایی شایع می شود یکسری تغییرات اختصاصی خواهد داشت، ولی در مجموع تفاوت زیادی پیدا نمی کند و بر روی بیماری زایی ویروس تاثیری نمی گذارد، تغییرات اختصاصی ویروس کرونا در مناطق مختلف جغرافیایی و باتوجه به ژنتیک افراد نیازمند زمان و مطالعات تکامل ویروس است، ممکن است در مورد ویروس های دیگر بتوانیم بعد از گذشت مدتی تغییراتی را ببینیم، اما در مورد سارس۲ فعلا چنین تغییراتی نداریم.

این متخصص ویروس شناسی به صحبت های زیادی که در مورد ایمنی گله ای یا جمعی در جامعه می شود اشاره و اظهار کرد: این شبهه پیش آمده که برخی کشورها سیاست دارند با ایمنی حاصل از عفونت طبیعی قصد دارند ایمنی گله ای ایجاد کنند، درحالی که ایمنی گله ای در جامعه با آزاد گذاشتن افراد و ایجاد عفونت طبیعی به وجود نمی آید.

ناجی با اشاره به فرمول محاسبه اینکه چند درصد افراد جامعه باید نسبت به یک ویروس ایمن شوند تا جلوی چرخش موثر ویروس را بگیریم، تصریح کرد: یک مبتلا به ویروس سارس۲ بین ۲ و نیم تا ۳ نفر را می تواند آلوده کند که عدد بالایی است، درحالی که ویروس آنفلوآنزا یک و ۲ دهم درصد می تواند آلوده کند، بنابراین عفونت زایی این ویروس بسیار زیاد است، اگر بخواهیم در مورد سارس۲ فرمول ایمنی جمعی را پیاده کنیم باید نزدیک ۶۷ درصد جامعه عفونت را بگیرند تا ایمنی گله ای برقرار شود، چنین اتفاقی اصلا امکان پذیر نیست چون در تمام کشورهای دنیا حداکثر بین ۵ تا ۹ درصد مبتلا شده اند و همین میزان ابتلا نیز فشار زیادی بر روی جامعه و کادر درمان و امکانات بهداشتی و درمانی آورده و باعث بیماری و فوت افراد شده است.

وی ابتلای بیش از ۶۰ درصد جامعه به ویروس کرونا را غیرممکن و غیر اخلاقی دانست و تاکید کرد: تنها راه برای جلوگیری از گردش ویروس در جامعه، ایمنی گله ای با استفاده از واکسن است، به طوری که با پوشش واکسن می توانیم به قطع گردش ویروس در جامعه امیدوار باشیم، درخصوص واکسن های درحال تولید برای مقابله با بیماری کووید۱۹ نیز،۳ واکسن مدرنا، آکسفورد و چین در مراحل نهایی است و پیش بینی می شود که اواخر امسال و یا اوایل سال آینده میلادی واکسن قابلیت توزیع داشته باشد. البته مولفه هایی بر روی آن تاثیر می گذارد از جمله تولید دوز مناسب برای دنیا بسیار سخت است، به همین خاطر ممکن است تا سال دیگر دسترسی به واکسن را نداشته باشیم.

رئیس آزمایشگاه ویروس شناسی بیمارستان مسیح دانشوری مهمترین راه مقابله با کرونا تا زمان دسترسی به واکسن را تقویت رفتارهای بهداشتی همچون ماسک زدن، پرهیز از حضور در اجتماعات، رعایت فاصله اجتماعی و شستن دست ها عنوان کرد و افزود: این رفتارهای بهداشتی را باید به عنوان یک فرهنگ بپذیریم، درحالی که یکی از مشکلات جامعه ما، با وجود تمام تلاش های وزارت بهداشت و کادر درمان، بی تفاوت شدن مردم به رعایت اصول بهداشتی است، بی توجهی مردم به رعایت اصول بهداشتی موضوعی است که ممکن است در تمام دنیا به وجود بیاید، چراکه وقتی مردم در شرایط سخت و محدودیت اجتماعی قرار می گیرند خسته می شوند و ممکن است به بحران اجتماعی برسند که اولین نتیجه آن انکار بیماری است.

ناجی سیاست دولت ها در تاکید و الزام مردم به تقویت رفتارهای بهداشتی را حائز اهمیت برشمرد و تصریح کرد: در شرایطی که نه داروی موثر و نه واکسن در دسترس است تقویت رفتارهای اجتماعی بسیار مهم است، درحالی که در کشور ما دولت در زمانی که بازگشایی هایی انجام داد الزامی برای رعایت پروتکل های بهداشتی در نظر نگرفت، از سوی دیگر زیرساخت های لازم برای رعایت پروتکل ها وجود ندارد ازجمله اینکه وسیله نقلیه عمومی به اندازه کافی وجود ندارد تا مردم بتوانند فاصله اجتماعی خود را حفظ کنند و همین موضوعات باعث نقص غرض می شود.

وی افزود: مردم ما از شرایط به وجود آمده خسته شده اند و البته حق هم دارند ولی این موضوع واقعیت بیماری را تغییر نمی دهد. بنابراین برای در امان ماندن از ابتلا به کرونا باید هرچه بیشتر فرهنگ اجتماعی و بهداشتی خود را تقویت کنیم، هنوز در سطح جامعه برخی از مردم آن طور که باید پروتکل های بهداشتی را رعایت نمی کنند، این موضوع عواقب بدی دارد چون وقتی دوره بیماری طولانی شود از نظر روانی و اقتصادی بر روی جامعه تاثیر می گذارد، از طرف دیگر یکی از نگرانی هایی که وجود دارد خستگی پرسنل پزشکی است که نتیجه ای که باید از تلاش هایشان می گرفتند را نمی بینند و هر بار با شیوع بالا مواجه می شویم.

رئیس آزمایشگاه ویروس شناسی بیمارستان مسیح دانشوری با اشاره به تجربه کشورهای موفقی مثل ترکیه در کاهش میزان ابتلا و مرگ و میر، گفت: شاید وقتی برای مبدع بودن نداشته باشیم ولی می توانیم از کشورهایی که عملکرد خوبی داشته اند یاد بگیریم، باید بدانیم این اولین و آخرین بحران عفونی دنیا نیست، با شروع فصل سرما نگرانی از شیوع آنفلوآنزا را هم داریم، این درحالی است که هنوز موج اول کرونا را مهار نکرده ایم و با موج دومی روبرو می شویم که با آنفلوآنزا همراه است، در طول ۶ ماه گذشته نتوانسته ایم بازتوانی در سیستم درمان انجام دهیم، باید ببینیم کشورهای موفق که چندان از ما دور نیستند و مشابهت های زیادی با ما دارند چه کرده اند و ما چه باید بکنیم. باید الگوی ثابتی که در دنیا و کشورهای موفق وجود دارد را استفاده کنیم، درحالی که برخی کشورها روش های دیگری رفتند و بعد متوجه شدند و برگشتند چون الگوی مبارزه با کووید۱۹ مشخص است.

ناجی ادامه داد: باید براساس پروتکل های مشخص جهانی و تجربیات کشورهای موفق عمل کنیم، توصیه های بهداشتی ساده و دقیقی هست که همه دنیا استفاده کرده اند و با کمک علم پزشکی و تصمیم گیری های به موقع و منطقی باعث کنترل بیماری شد. تا زمانی که واکسن و داروی مستقیم نداشته باشیم وضعیت به همین صورت است، مگر اینکه اتفاق خاصی بیفتد که ویروس ضعیف شود اما احتمال آن بسیار کم است، از مردم درخواست دارم برای کنترل چرخش ویروس در جامعه توصیه های ساده ای مثل استفاده از ماسک، رعایت فاصله اجتماعی، خودداری از حضور در تجمعات و شستن دست ها را رعایت کنند.

وی اظهار کرد: قبل از شیوع کرونا، کادر درمان و پزشکی کشورمان مورد هجمه زیاد رسانه ها ازجمله صدا و سیما بود، درحالی که در همه قشرها و حرفه ها ممکن است مشکلاتی وجود داشته باشد اما مسائل جامعه پزشکی را بزرگ می کردند، البته جامعه پزشکی فقط پزشک نیستند و پرستاران، پیراپزشکان، کارکنان آزمایشگاه، رادیولوژی و سطوح مختلف جامعه پزشکی را دربر می گیرد، جامعه پزشکی با رفتار خودش در دوران شیوع کرونا اعاده حیثیت کرد، جامعه پزشکی در تمام سطوح نشان دادند با وجود کم لطفی ها و نامهربانی ها هنوز برای دفاع از سلامت مردم ایستاده اند و وظیفه خود را با عشق و محبت تمام به مردم انجام می دهند.

به گزارش ایسنا رئیس آزمایشگاه ویروس شناسی بیمارستان مسیح دانشوری در پایان گفت: کارکنان آزمایشگاه ها در این دوران کمتر دیده شدند، کارکنان پیراپزشکی از افرادی هستند که در معرض بیشترین خطرات ویروس کرونا قرار دارند و در کنار پرسنل خدوم پزشکی و پرستاری در حال مجاهدت هستند، درحالی که فقط پزشکان و پرستاران دیده می شوند اما کارکنان خدوم آزمایشگاه یک قدم جلوتر و در خط مقدم هستند، کارکنان آزمایشگاه از ابتدای اسفند تاکنون به صورت ۲۴ ساعته در آزمایشگاه با پوشش خاص و فشار کاری مشغول فعالیت هستند و با نمونه های پرخطر کار می کنند، آزمایشگاه ویروس شناسی بیمارستان مسیح دانشوری از ابتدای شیوع کرونا آزمایشگاه پیشرو در ایران و جزو اولین آزمایشگاه های تشخیص کرونا بود و همچنان نیز در این عرصه مشغول فعالیت است. به عنوان مسئول این آزمایشگاه قدردان تک تک همکارانم هستم، به آنها خداقوت می گویم و مطمئنم به خاطر زحماتی که می کشند خیر و خوبی در زندگی همه این عزیزان جاری خواهد شد.

پایان پیام/

مطالب مشابه