به گزارش پایگاه خبری پزشکان و قانون (پالنا)، «محمدرضا واعظ مهدوی» رئیس انجمن علمی اقتصاد سلامت در گفت‌وگو با ایلنا درباره دلایل اجرایی نشدن کامل طرح پزشک خانواده با وجود طرح این موضوع در دولت‌های مختلف، اظهار کرد: به نظر من مهم‌ترین مانع اجرای این طرح، مانع مفهومی است. مفهوم «پزشک خانواده» به‌گونه‌ای مطرح شده که بیشتر بر وجه پزشکی و درمانی تأکید دارد، در حالی که آنچه باید مبنای اجرای این برنامه قرار گیرد، در دل شبکه بهداشتی و درمانی کشور نهفته است. 

وی ادامه داد: شبکه بهداشتی و درمانی کشور یکی از دستاوردهای مهم سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی است. محور این شبکه، پزشک نیست، بلکه خدمات بهداشتی است. در این ساختار، ابتدا خدمات بهداشتی ارائه می‌شود و سپس در سطوح بعدی، ارجاع به پزشک و مراکز درمانی صورت می‌گیرد. 

واعظ مهدوی گفت: در شبکه بهداشت و درمان، ارجاع سطح اول، یعنی ارجاع از خانه‌های بهداشت به مراکز جامعه سلامت تا حد زیادی محقق شده است، اما ارجاع از مراکز جامع سلامت به بیمارستان‌ها و سپس به سطوح بالاتر درمانی، هنوز به‌طور کامل شکل نگرفته است. بنابراین، وزارت بهداشت باید به‌جای آنکه اجرای برنامه را صرفاً در قالب عنوان «پزشک خانواده» دنبال کند، نظام سلامت را به سمت تکمیل شبکه بهداشت و درمان هدایت کند. 

رئیس انجمن علمی اقتصاد سلامت با اشاره به جایگاه پزشک در این ساختار افزود: در مراکز جامع سلامت یا پایگاه‌های سلامت شهری، پزشک حضور دارد و ارجاعات را از بهورز یا مراقب سلامت دریافت می‌کند. اگر بیمار در همان سطح قابل درمان باشد، درمان انجام می‌شود و در غیر این صورت، فرد به بیمارستان ارجاع داده می‌شود و فرآیند درمان نیز با دریافت بازخورد ادامه می‌یابد. 

وی تصریح کرد: فعالیت‌های شبکه بهداشت و درمان نیز بر مبنای جمعیت تحت پوشش تعریف شده است؛ به‌گونه‌ای که به ازای هر سه تا پنج هزار نفر، خدمات مشخصی پیش‌بینی می‌شود. این موضوع در برنامه پزشک خانواده نیز تا حدودی دیده شده، اما چون قبل و بعد این برنامه به‌درستی تعریف نشده، امکان اجرای کامل آن فراهم نشده است؛ در حالی که در شبکه بهداشت و درمان، همه اجزای قبل و بعد از آن کاملاً مشخص است. 

واعظ مهدوی در پاسخ به این پرسش که آیا با توجه به عادت مردم به مراجعه مستقیم به پزشکان متخصص، امکان تغییر این فرهنگ با اجرای طرح پزشک خانواده وجود دارد، گفت: مراجعات خودبه‌خودی و مستقیم مردم، مراجعاتی غیرنظام‌مند است؛ در حالی که شبکه بهداشت و درمان، یک سیستم منسجم ارائه خدمت است. وزارت بهداشت باید وضعیت موجود را از شکل غیرنظام‌یافته به خدمات نظام‌مند و سیستماتیک تغییر دهد. 

وی ادامه داد: اگر افراد در قالب نظام شبکه به بیمارستان‌ها و متخصصان ارجاع داده شوند، آن‌گاه برای هر فرد پرونده سلامت و شناسنامه درمانی وجود خواهد داشت. پزشک با شناخت سوابق بیمار، بهتر می‌تواند او را راهنمایی کند و در صورت نیاز به متخصص ارجاع دهد. این روند، از سرگردانی بیماران در میان مراجعات مستقیم و غیرضروری به گروه‌های مختلف تخصصی جلوگیری می‌کند. 

رئیس انجمن علمی اقتصاد سلامت خاطرنشان کرد: نظام شبکه، سطح خدمات را ارتقا می‌دهد. اما وقتی برنامه پزشک خانواده به‌صورت ناقص و صرفاً به‌عنوان یک گلوگاه دیده می‌شود، این تصور برای مردم به وجود می‌آید که هدف از آن فقط کاهش هزینه‌هاست. در حالی که باید این موضوع برای مردم تبیین شود که هدف اصلی، کاهش هزینه نیست، بلکه بهبود کیفیت ارائه خدمات و جلوگیری از اقدامات غیرضروری، غیرمؤثر و فاقد اتکا به سوابق درمانی بیمار است. 

وی تأکید کرد: شکل‌گیری شناسنامه سلامت و پرونده سلامت بیماران، یکی از مهم‌ترین الزامات تحقق این هدف است. 

واعظ مهدوی در پاسخ به سوالی درباره میزان موفقیت دولت چهاردهم در اجرای این طرح با توجه به تمرکز وزارت بهداشت بر آن، اظهار کرد: مادامی که هم مفهوم پزشک خانواده و هم جایگاه تشکیلاتی آن اصلاح نشود و این برنامه در قالب گسترش شبکه بهداشت و درمان دیده نشود، این طرح به نتیجه روشنی نخواهد رسید. 

وی افزود: پزشک خانواده باید جزئی از شبکه بهداشت و درمان باشد، نه اینکه به‌صورت یک برنامه مستقل و جدا از ساختار اصلی نظام سلامت دنبال شود. تا زمانی که این بازگشت مفهومی صورت نگیرد و جایگاه برنامه پزشک خانواده در سیستم بهداشت و درمان کشور به‌درستی تعریف نشود، نباید انتظار موفقیت کامل داشت. 

رئیس انجمن علمی اقتصاد سلامت با اشاره به تجربه ادغام معاونت‌های بهداشت و درمان در سال‌های گذشته گفت: در مقطعی برای اجرای کامل شبکه بهداشتی و درمانی، معاونت بهداشت و معاونت درمان وزارت بهداشت با یکدیگر ادغام شدند و «معاونت سلامت» شکل گرفت. هدف این بود که بهداشت و درمان در یک چارچوب واحد و با محوریت سلامت دنبال شوند. 

وی ادامه داد: متأسفانه بعدها این ساختار دوباره تغییر کرد و معاونت سلامت منحل شد و بار دیگر معاونت‌های بهداشت و درمان از هم تفکیک شدند. در چنین شرایطی، وقتی برنامه پزشک خانواده بخشی در حوزه بهداشت و بخشی در حوزه درمان تعریف شود، طبیعی است که این برنامه به سرانجام مطلوب نرسد. 

واعظ مهدوی تصریح کرد: لازم است شبکه بهداشت و درمان محور اصلی ارائه خدمات قرار گیرد. این هدف نیز از مسیر ادغام دوباره ساختارهای بهداشت و درمان و شکل‌گیری مجدد معاونت سلامت قابل دستیابی است؛ معاونتی که ستون فقرات آن باید شبکه بهداشتی و درمانی کشور باشد، نه منافع گروهی پزشکان یا بیمارستان‌های خصوصی. 

وی در پایان گفت: اگر این اصلاحات ساختاری و مفهومی انجام شود، می‌توان به موفقیت طرح پزشک خانواده امیدوار بود، اما در غیر این صورت با توجه به تعدد ذی‌نفعان و مراکز تصمیم‌گیری در داخل وزارت بهداشت، احتمال آنکه این طرح به نتیجه روشن و موثری برسد، پایین خواهد بود.