خط ۹ سامانه ۱۹۰ وزارت بهداشت از ابتدای سال جاری تاکنون با مدیریت بیش از ۷۲ هزار تماس، خدمات رایگان مشاوره تلفنی سلامت روان را به مردم ارائه کرده است؛ خدماتی که بیشترین تماس گیرندگان آن را بانوان و افراد ۳۱ تا ۴۵ سال تشکیل می‌دهند و عمده موضوعات مطرح‌شده نیز ترس و اضطراب، تعارض در روابط، مشکلات ارتباطی با فرزندان و اختلالات خواب بوده است.

با افزایش توجه به پیامدهای روانی ناشی از بحران‌ها و تنش‌های اجتماعی به ویژه تجربه شرایط جنگ، طرح ملی و رایگان سنجش سلامت روان با هدف شناسایی زودهنگام آسیب‌های روان‌شناختی و تسهیل دسترسی شهروندان به خدمات حمایتی و مشاوره‌ای در سراسر کشور اجرا شد.

معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با اشاره به اهمیت روزافزون سلامت روان در جامعه، بر لزوم وجود سازوکارهای منسجم برای مدیریت بحران و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول تاکید کرد.

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با اشاره به اقدامات گسترده در حوزه سلامت روان در شرایط بحرانی اعلام کرد: تاکنون حدود یک میلیون نفر در کشور تحت غربالگری سلامت روان قرار گرفته‌اند و خطوط مشاوره روزانه به ۶ هزار تماس پاسخ می‌دهند؛ همچنین تعداد مراکز تخصصی «سراج» از ۱۰۴ مرکز به ۱۱۸ مرکز افزایش یافته است.

فشار ممتد بحران‌های اجتماعی و نااطمینانی‌های ماه‌های اخیر، تنها روان جامعه را فرسوده نکرده بلکه بدن‌ها را نیز به خط مقدم آسیب کشانده است؛ از عود ام‌اس و تشدید میگرن و صرع تا برهم‌خوردن چرخه قاعدگی، شدت‌گرفتن آندومتریوز و بروز بیماری‌های خودایمنی. روایت بیماران و تاکید متخصصان نشان می‌دهد استرس‌های جمعی با اثرگذاری مستقیم بر سیستم ایمنی، عصبی و هورمونی، موجی از بیماری‌های روان‌تنی را فعال کرده‌اند؛ موجی که با وجود اجرای طرح مشاوره رایگان، چشم‌انداز افزایش آن در ماه‌های آینده جدی است.

محققین دانشگاه هاروارد معتقدند که یک علت مهم افزایش جراحی‌های زیبایی و پرخاشگری در سالهای اخیر در ایران انزوا و عزلت این کشور بزرگ است. هرچه جامعه‌ای با سرشت وابسته به پاداش اجتماعی بالا مثل ایران منزوی‌تر، تلقین‌پذیرتر و در نتیجه رفتارها بین آدم‌ها به سرعت مسری می‌شوند و به شدت ‏آدمها قابل کنترل.

حمید پیروی، نایب رئیس جمعیت علمی پیشگیری از خودکشی ایران می‌گوید: «سال گذشته به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر ۷.۴ نفر خودکشی منجر به فوت داشتیم؛ یعنی بیش از ۶۰۰۰ نفر. حدود ۱۲۰ هزار نفر هم اقدام به خودکشی داشتند که در سامانه وزارت بهداشت ثبت رسمی شده است.»

رئیس سازمان روانشناسی و مشاوره ایران گفت: حدود یک سوم افراد در ایران با اختلالات روانشناختی مواجه هستند. خودکشی یکی از مشکلات اساسی در حوزه سلامت روان است. تعداد موارد خودکشی کامل در سال ۱۴۰۰ در مقایسه با سال ۱۳۹۹، ۱۲.۷ درصد رشد داشته است. همچنین تعداد موارد خودکشی کامل از سال ۱۳۸۵ تا سال ۱۴۰۰ یعنی طی ۱۵ سال حدود ۱۰۸ درصد رشد داشته است. این آمار قابل تاملی است.

پزشکی شغلی است که پاداش بالایی دارد اما همزمان برای اینکه این ‌جایگاه را داشته باشی باید استرس‌های زیادی را تحمل کنی. وضعیت سلامت‌روان پزشکان به‌صورت‌کلی در معرض خطر است و در مقایسه با جمعیت عمومی، دیده شده که پزشکان یک و نیم تا سه برابر بیشتر اقدام به خودکشی می‌کنند.

۱۰سپتامبر روز جهانی پیشگیری از خودکشی نام‌گذاری شده است. روزی که در آن متخصصان تلاش می‌کنند تا افرادی را که با افکار خودکشی دست‌وپنجه نرم می‌کنند یاری کنند. دانشگاه علوم پزشکی ایران روز یکشنبه ۱۹شهریورماه در نشستی به‌همین‌مناسبت از پژوهشگران مختلفی دعوت کرده بود تا درباره وضعیت خودکشی در ایران اطلاع‌رسانی کنند.

رئیس انجمن روانپزشکان ایران به آمار خودکشی در ایران اشاره کرد و گفت: طبق اعلام وزارت بهداشت آمار ناشی از مرگ خودکشی در ایران بین ۵ تا ۶ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر در سال است که نسبت به دیگر کشورها بالا نیست و مانند دیکر کشورهای اسلامی نسبتا پایین است که البته این آمار ممکن است به دلیل کم گزارش شدن برخی از موارد دقیق نباشد، بیشترین عوامل و مواردی که در کیفیت سلامت روان تاثیرگذار هستند عوامل اجتماعی و اقتصادی است که خارج از دسترس متخصصین حوزه روان و حتی وزارت بهداشت است.

بسیاری از شهروندان در کشورهای مختلف جهان این روزها به دلیل شیوع نوع جدید ویروس کرونا یا به طور کامل در قرنطینه به سر می برند و یا رفت و آمدهای خود را به شکل گسترده ای محدود کرده‌اند. هرچند این تدابیر برای حفظ سلامت شخصی و عمومی در راستای مقابله با بیماری کووید ۱۹ اتخاذ شده است اما تاثیر آن بر «سلامت روحی و روانی» افراد در میان مدت و حتی کوتاه مدت کم نخواهد بود...

عضو انجمن علمی روانپزشکان گفت: مصرف سیگار و دیگر مواد دخانی بر روی افراد دارای مشکلات روانی تاثیرات منفی دو چندان خواهد داشت و این دسته افراد در صورت مصرف داروهای روانگردان یا الکل مشکلات روانی آنها حادتر می شود.

عضو انجمن علمی روانپزشکان گفت: خودشیفتگی یا نارسیست، اختلال روانی است که بدون راهنمایی و مشاوره گرفتن از روانپزشک یا روانکاو قابل درمان و تغییر رفتار نیست و توصیه اطرافیان تا حدودی خودآگاهی چنین افرادی را افزایش می دهد.

معاون دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت در خصوص اختلالات اضطرابی، روانپزشکی گفت: براساس آخرین پیمایش‌ها، ۲۳/۶ درصد مردم از گروه سنی ۱۵ تا ۶۴ سال مبتلا به اختلالات روانپزشکی هستند که از این تعداد ۱۲/۷ درصد مبتلا به اختلالات افسردگی و ۱۴/۶ درصد دارای اختلالات اضطرابی هستند.