✍ شعیب شاه‌زمانی، سردبیر پالنا

▫️ آنچه در فایل صوتی منتشرشده از گفت‌وگوی یک چیف رزیدنت رشته زنان در شیراز با رزیدنت‌های سال اول شنیده می‌شود، صرفاً یک اختلاف‌نظر یا تندی در گفتار نیست؛ بلکه نشانه‌ای نگران‌کننده از بازتولید فرهنگ سلسله‌مراتبی و رفتارهای آمرانه در محیطی است که بیش از هر چیز باید بر پایه احترام، همدلی و مسئولیت‌پذیری حرفه‌ای استوار باشد.

▫️ نمی‌توان از رفتارهای غیرحرفه‌ای، تحقیرآمیز و گاه فرساینده برخی استادان و اتندها با دستیاران پزشکی انتقاد کرد، اما خود در جایگاهی پایین‌تر از آنان، همان الگوی رفتاری را با نیروهای زیرمجموعه تکرار کرد.

❓چگونه می‌توان از شأن و کرامت رزیدنت دفاع کرد، اما ورود رزیدنت سال اول به پاویون را برنتابید؟

❓چگونه می‌توان خواستار اصلاح مناسبات ناعادلانه در نظام آموزشی بود، اما در نخستین فرصت، خود به بازتولید همان مناسبات بپردازیم؟

▫️ واقعیت این است که ظلم، با تغییر جایگاه افراد از میان نمی‌رود. تا زمانی که هرکس در موقعیت بالاتر، اعمال قدرت بر فرد پایین‌تر از خود را «حق طبیعی‌اش» بداند، نمی‌توان به پایان چرخه تحقیر و بی‌عدالتی امیدوار بود. اصلاح از جایی آغاز می‌شود که هر یک از ما تصمیم بگیریم آنچه را خود تجربه کرده‌ایم، به دیگران تحمیل نکنیم.

▫️ محیط دستیاری پزشکی به اندازه کافی با فشارهای علمی، مسئولیت‌های سنگین، شیفت‌های طولانی و فرسودگی جسمی و روانی همراه است. افزودن تحقیر، تهدید و رفتارهای اقتدارگرایانه به این شرایط، نه‌تنها کمکی به تربیت پزشک توانمند نمی‌کند، بلکه می‌تواند انگیزه، اعتماد به‌ نفس و سلامت روان دانشجویان و دستیاران را به‌شدت تحت تاثیر قرار دهد.

▫️ این دلسردی‌ها و افسردگی‌ها و فرسودگی‌های روانی، پیامدهایی نیستند که بتوان به‌سادگی از کنار آنها گذشت. طی سال‌های اخیر، گزارش‌های تلخ از آسیب‌های جدی روانی به دستیاران پزشکی کم ندیده‌ایم. حتی موارد خودکشی در میان جامعه پزشکی و بخصوص دستیاران، کم منتشر نشده است.
به راستی کی قرار است این موضوع مهم، به فهرست اولویت‌های نظام سلامت وارد شود؟
 
▫️ البته تغییر این وضعیت، صرفاً با توصیه‌های اخلاقی و برگزاری چند کارگاه آموزشی محقق نخواهد شد. «آموزش مستمر و اثربخش مهارت‌های ارتباطی»، «مدیریت تعارض»، «اخلاق حرفه‌ای» و «مسئولیت‌پذیری» در محیط‌های آموزشی ضرورتی انکارناپذیر است؛ اما آموزش زمانی اثربخش خواهد بود که با «نظارت جدی»، «سازوکارهای روشن رسیدگی به شکایات» و «برخورد مسئولانه دانشگاه‌ها با رفتارهای خارج از چارچوب حرفه‌ای» همراه شود.

▫️ یادمان باشد قرار نیست هرکس تحقیر شد در نخستین فرصت، تحقیرکننده دیگری شود. اگر قرار است چرخه بی‌عدالتی در نظام سلامت متوقف شود، این تغییر باید از رفتار تک‌تک ما آغاز شود. از استاد تا دستیار و از بالاترین جایگاه تا پایین‌ترین رده آموزشی.
پایان دادن به این چرخه، نه یک انتخاب سلیقه‌ای، بلکه ضرورتی اخلاقی و حرفه‌ای برای آینده آموزش پزشکی کشور است.