پزشک خانواده؛ رویای جمعی که به سرابی فردی تبدیل شد!
سال‌ها قبل، با شتاب‌گرفتن روند تخصص‌گرایی در نظام سلامت و با الگوبرداری از ساختارهای کارآمد بهداشت و درمان در جهان، پزشکان عمومی که به‌تدریج از چرخه‌ی تصمیم‌گیری، جایگاه محوری و مداخلات کلیدی درمانی کنار گذاشته می‌شدند، رویایی را در سر پروراندند. این رویا خیلی زود در میان فعالان صنفی به باوری مشترک بدل گشت؛ باوری چنان ریشه‌دار که به استراتژی محوری انجمن پزشکان عمومی ایران تبدیل شد و نهایتاً به اجرای آزمایشی آن در دو استان کشور انجامید.
▫️ اکنون با گذشت بیش از دو دهه از ورود ادبیات این جراحی بزرگ به نظام سلامت، چند ماهی است که مدیران و کارشناسان وزارت بهداشت، در پی اصرار دکتر پزشکیان—آن‌هم در بحبوحه‌ی بحران‌های جاری و قحطی منابع و سرمایه در حوزه‌ی سلامت—اعلام کرده‌اند که مصمم به اجرای آن هستند.
در همین یکی دو ماه اخیر، رد پای مدیران و کارشناسان رده‌های مختلف وزارتخانه و دانشگاه‌های علوم پزشکی را عمدتاً در وبینارها و نشست‌هایی با محوریت پزشک خانواده می‌توان یافت.
▫️ اما این شیوه‌ی مواجهه و اصرار بر شتاب‌زدگی به‌طرز غریبی آشناست! هنوز از یاد نبرده‌ام که در اواخر دولت اصلاحات، دکتر پزشکیان با چه تعصب و شتابی تلاش می‌کرد این برنامه را به هر قیمتی آغاز کند. اصطلاح نام‌آشنای «راه بینداز، جا بینداز» تقریباً از همان روزها در ادبیات سیاست‌گذاری سلامت کشور رسمیت یافت و جا خوش کرد.
▫️ به‌تازگی با مروری بر ردپای مقالات و یادداشت‌های منتشرشده‌ام در این سال‌ها، بازخوانی تاریخ برایم با این عناوین مرور شد:
1⃣ «پزشک خانواده، نه این‌گونه که آغاز کرده‌ایم!»
2⃣ «پزشک خانواده؛ راه دشوار و وظیفه‌ی سنگین سازمان نظام پزشکی»
3⃣ «پزشک خانواده؛ اصلاحات را از آموزش آغاز کنیم»
4⃣ «پزشک خانواده و جای خالی بخش خصوصی»
5⃣ «پزشک خانواده؛ بیم‌ها و امیدها»
6⃣ «طرح پزشک خانواده در آینه‌ی نقد انجمن پزشکان عمومی ایران»
7⃣ «پزشک خانواده بدون اصلاح تعرفه و سرانه به بیراهه می‌رود»
8⃣ «لزوم مشارکت فعال مطب‌ها و بخش خصوصی در ساختار پزشک خانواده شهری»
9⃣ «قراردادهای یک‌طرفه و تأخیر در پرداخت مطالبات؛ تهدید اصلی اجرای نظام ارجاع»
🔟 «راهنماهای بالینی و نظام ارجاع؛ پیوند ناگسستنی برای پایداری منابع سلامت»
🔻مرور این یادداشت‌ها حقیقتی تلخ را یادآوری می‌کند:
▫️ نقدهای کارشناسی و صنفی امروز بر نحوه‌ی اجرای این طرح، مو‌به‌مو همان هشدارهایی است که بیش از دو دهه پیش بارها و بارها مطرح شده است:
✔️ مهیا نبودن زیرساخت‌های فیزیکی و ساختاری
✔️ فقدان منابع مالی پایدار و اعتبارات تضمین‌شده
✔️ بی‌اعتمادی عمیق جامعه‌ی پزشکی به سازوکارهای پرداخت و امنیت شغلی
✔️ ناآگاهی و بی‌اعتمادی افکار عمومی به ضرورت نظام ارجاع
✔️ نبود پرونده‌ی الکترونیک سلامت واقعی و یکپارچه
✔️ سامانه‌های ناقص و ناکارآمد نسخه‌نویسی الکترونیک
✔️ تجمیع‌نشدن صندوق‌های بیمه‌گر و تشتت در قوانین پوشش بیمه‌ای
.... و سیاهه‌ای دیگر از چالش‌های بنیادین که همچنان بی‌پاسخ مانده‌اند.
▫️ بی‌دلیل نیست که به باور بسیاری، پزشک خانواده در شرایط کنونی نه برنامه‌ای سنجیده و اجرایی است و نه دیگر آن رؤیای امیدبخش جمعی؛ بلکه بیشتر به سرابی فردی می‌ماند برای کسی که در پرداختن به سایر مطالبات مردم و بن‌بست‌های اساسی و وعده هایی که به مردم داده گویی تنها به تکرار همین ایده‌ی ناتمام پناه برده است.
در همین یکی دو ماه اخیر، رد پای مدیران و کارشناسان رده‌های مختلف وزارتخانه و دانشگاه‌های علوم پزشکی را عمدتاً در وبینارها و نشست‌هایی با محوریت پزشک خانواده می‌توان یافت.
▫️ اما این شیوه‌ی مواجهه و اصرار بر شتاب‌زدگی به‌طرز غریبی آشناست! هنوز از یاد نبرده‌ام که در اواخر دولت اصلاحات، دکتر پزشکیان با چه تعصب و شتابی تلاش می‌کرد این برنامه را به هر قیمتی آغاز کند. اصطلاح نام‌آشنای «راه بینداز، جا بینداز» تقریباً از همان روزها در ادبیات سیاست‌گذاری سلامت کشور رسمیت یافت و جا خوش کرد.
▫️ به‌تازگی با مروری بر ردپای مقالات و یادداشت‌های منتشرشده‌ام در این سال‌ها، بازخوانی تاریخ برایم با این عناوین مرور شد:
1⃣ «پزشک خانواده، نه این‌گونه که آغاز کرده‌ایم!»
2⃣ «پزشک خانواده؛ راه دشوار و وظیفه‌ی سنگین سازمان نظام پزشکی»
3⃣ «پزشک خانواده؛ اصلاحات را از آموزش آغاز کنیم»
4⃣ «پزشک خانواده و جای خالی بخش خصوصی»
5⃣ «پزشک خانواده؛ بیم‌ها و امیدها»
6⃣ «طرح پزشک خانواده در آینه‌ی نقد انجمن پزشکان عمومی ایران»
7⃣ «پزشک خانواده بدون اصلاح تعرفه و سرانه به بیراهه می‌رود»
8⃣ «لزوم مشارکت فعال مطب‌ها و بخش خصوصی در ساختار پزشک خانواده شهری»
9⃣ «قراردادهای یک‌طرفه و تأخیر در پرداخت مطالبات؛ تهدید اصلی اجرای نظام ارجاع»
🔟 «راهنماهای بالینی و نظام ارجاع؛ پیوند ناگسستنی برای پایداری منابع سلامت»
🔻مرور این یادداشت‌ها حقیقتی تلخ را یادآوری می‌کند:
▫️ نقدهای کارشناسی و صنفی امروز بر نحوه‌ی اجرای این طرح، مو‌به‌مو همان هشدارهایی است که بیش از دو دهه پیش بارها و بارها مطرح شده است:
✔️ مهیا نبودن زیرساخت‌های فیزیکی و ساختاری
✔️ فقدان منابع مالی پایدار و اعتبارات تضمین‌شده
✔️ بی‌اعتمادی عمیق جامعه‌ی پزشکی به سازوکارهای پرداخت و امنیت شغلی
✔️ ناآگاهی و بی‌اعتمادی افکار عمومی به ضرورت نظام ارجاع
✔️ نبود پرونده‌ی الکترونیک سلامت واقعی و یکپارچه
✔️ سامانه‌های ناقص و ناکارآمد نسخه‌نویسی الکترونیک
✔️ تجمیع‌نشدن صندوق‌های بیمه‌گر و تشتت در قوانین پوشش بیمه‌ای
.... و سیاهه‌ای دیگر از چالش‌های بنیادین که همچنان بی‌پاسخ مانده‌اند.
▫️ بی‌دلیل نیست که به باور بسیاری، پزشک خانواده در شرایط کنونی نه برنامه‌ای سنجیده و اجرایی است و نه دیگر آن رؤیای امیدبخش جمعی؛ بلکه بیشتر به سرابی فردی می‌ماند برای کسی که در پرداختن به سایر مطالبات مردم و بن‌بست‌های اساسی و وعده هایی که به مردم داده گویی تنها به تکرار همین ایده‌ی ناتمام پناه برده است.
پایان پیام/
نظر خود را بنویسید